Αυλόγυρος

(ΧΡΟΝΟΣ 1ος, ΤΕΥΧΟΣ 3, Νοέμβριος - Δεκέμβριος 1995 - Ιανουάριος 1996)

ΣΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟΈθιμα και Γιορτές του Σαραντάμερου

του Γιάννη Ν. Ζαννή

Η περίοδος τού Σαρανταημέρου (δηλαδή) τής νηστείας τών Χριστουγέννων) αρχίζει στις 15 Νοεμβρίου και τελειώνει στις 24 Δεκεμβρίου, παραμονη τών Χριστουγέννων. Κατά την τάξη τής Ορθοδόξου εκκλησίας, που οι παλαιοί την τηρούσαν σχεδόν απαρέγκλιτα, είναι περίοδος νηστείας, όχι όμως αυστηρής, όπως τής Μ. Τεσσαρακοστής

Συγκεκριμένα: Από τις 15 ως τις 20 Νοεμβρίου τρώγονται μόνο λαδερά (εκτός Τετάρτης και Παρασκευής, οπότε, κανονικά, νηστέυεται και το λάδι). Στις 21 Νοεμβρίου, γιορτη τών Εισοδίων τής Θεοτόκου, τρώγεται ψάρι. Από αυτή τη μέρα έως τού Αγίου Μοδέστου, τού οποίου τη μνήμη στα χωριά μας τη γιόρταζαν στις 18 Δεκεμβρίου, τρώγεται καθημερινά ψάρι (πλην Τετάρτης και Παρασκευής). Από τού Αγίου Μοδέστου (κατ' άλλους απο τού Αγίου Σπυρίδωνος, οχι όμως στα χωριά μας) έως την παραμονη τών Χριστουγέννων, έχουμε και πάλι λαδερή νηστεία. Σε όλη την περίοδο τού Σαρανταημέρου νηστέυεται το κρέας, το γάλα, τα αυγά και τα ζωικά λίπη γενικώς ενώ από την ημέρα τών Χριστούυγέννων μέχρι την παραμονή τών Θεοφανείων τρώγονται τα πάντα (έχουμε, όπως λέν τα βιβλία, "κατάλυσιν εις πάντα) ανεξαρτήτως ημέρας.

Αυτή είναι εν ολίγοις η τάξη της νηστείας αυτής της περιόδου, την οποίαν, επαναλαμβάνω, οι παλαιοί την τηρουσαν με αυστηρότητα.

Συγχρόνως η περίοδος αυτη βρίθει γεωργικών εργασιών, με κύριες τη σπορά και τού μάζεμα τής εληάς καθώς και γιορτών: "Βιος ανέορτος, μακρά οδός απανδόχευτος είχε πει ο Αγιος Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός και οι προπάτορές μας φαίνεται να το κατάλαβαν καλά.

Απο σημειώσεις τούυ πατέρα μου σταχυολογώ:

Στους πιο παλιούς απο θρησκευτική συνήθεια, εδοκιμάζετο το κρασί στις 8 Νοεμβρίου,  γιορτή  τών  Tαξιαρxών. Και  τούτο  επειδή

άρχιζε να ψάλλεται στην εκκλησία το "0 καθαρώτατος ναός τού Σωτήρος" (σ.σ κοντάκιο τών Εισοδίων της Θεοτόκου). Εθεωρείτο ότι εκαθάρισαν τα κρασιά...

"...Toν Οκτώβριο (σ.σ αξίζει τον κόπο να ανατρέξουμε λίγες μέρες πριν το Σαραντάμερο να δούμε τι yινόταν) άρχιζε και η σπορά εκτός απο τις λίγες φορές που δεν έβρεχε οπότε άρχιζε αργότερα. Εθεωρείτο πάντως καλό ξεκίνημα για τη σπορά η Δευτέρα μετά την Κυριακή που εδιαβάζετο από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο η παραβολη τού σπορέως "Eξήλθεν ο σπείρων τού σπείραι τον σπόρον αυτού", περίπου στα μέσα Οκτωβρίου και ετελείωνε (η σπορά) το αργότερο στις 10 τού Γενάρη. Σπορικά σιτάρι ανάμικτο με κριθάρι για ψωμί, κουκκιά, φακές, αρακάς, μπιζέλια, ρεβίθια ενώ για τα ζώα ζερβέλης και βήκος...

"...Στην περίοδο που αναφέρομαι uπάρχουν πολλές γιορτές. Εγώ έχω στη μνήμη μου 24 και οπωσδήποτε θα ξεxνώ κι άλλες. Απ' αυτά που θυμάμαι τις ξεxώριζαν σ' ελαφρόσκολα και σε μεγάλες γιορτές...

"...Κατα τις μεγάλες γιορτές δεν επιτρεπόταν η σπορά ("να ζέψοuν", όπως έλεγαν) μάζευαν όμως εληές... Κι αν κάποιος τολμηρός "εζεφε" τον κατέκριναν: "0 ασυνείδητος, ο γύφτος, έζεψεν ημέρα πούναι" κι άλλα. Οι περισσότεροι πήγαιναν πρώτα στην εκκλησιά και μετά στην οποιαδήποτε δουλειά... Μεγάλες γιορτές εθεωρούντο τού Αγίου Δημητρίου, των Tαξιαρxών (πριν τού Σαραντάμερο βέβαια αυτές οι δύο), τα Εισόδια της Θεοτόκου - η μεγαλύτερη απ όλες - της Αγίας Βαρβάρας, τού Αγίου Νικολάου, τού Αγίου Σπυρίδωνος και ίσως ξεxνάω κι άλλες. Επίσης τού Αγίου Μοδέστου (προστάτη τών ζώων) δέν έζεφαν. Tην παραμονή στόν εσπερινό πήγαιναν όλοι άρτους, ίσως πάνω από 70 καλάθια...

"...Στις ονομαστικές εορτές γίνOνταν ,παρέες και πήγαιναν στους εορτάζοντες. Δώρα δεν εσυνηθίζετο να πηγαίνουν. Όταν άρχιζε το κέφι,   το  τι  γινόταν  δεν   περιγράφεται.   Δεκαετιών   γλετζέδικες


© Φιλοπρόοδος 'Ομιλος Κουρουνίων Χίου,    Κουρούνια, Χίος  -  Kourounia, Chios