Αυλόγυρος

(ΧΡΟΝΟΣ 3ος, ΤΕΥΧΟΣ 10, ’υγουστος - Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 1997)

ΣΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟΤο δημοτικό μας τραγούδι

του Γιάννη Ν. Ζαννή

Αρχίσαμε να μιλάμε στο προηγούμενο φύλλο για το δημοτικό μας τραγούδι, κάνοντας μια προσέγγιση του γενικού χαρακτήρα. Αυτή τη φορά θα προσπαθήσουμε να δούμε εν συντομία είδη του (νυφικάτα, νανουρίσματα, αποκριάτικα κλπ) και σε προσεχή φύλλα, συν Θεώ, θα δούμε ξεχωριστά κάποια απ' αυτά τα είδη.

Ο στίχος, λοιπόν, τού δημοτικού τραγουδιού μπορεί να φτιαχτεί με αφορμή κάποιο γεγονός που έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στη ζωή τών μελών τής κοινότητας, είτε αφορά στην κοινότητα συνολικά, είτε σε κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα-μέλη της, καθώς χαρά και θλίψη οι χωριανοί τις μοιράζονται εξ' ίσου: "ή βρέχει σ' όλο το χωριό, ή σ' όλο είναι λιακάδα", έλεγε ένα ποίημα.

Τέτοια γεγονότα μπορούν να είναι οι μεγάλες γιορτές τής εκκλησίας, εξ' ων και τα διάφορα κάλαντα, οι απόκριες, εξ ων και οι αποκριάτικοι, οι διάφορες γεωργικές εργασίες, το θέρος, το τρύγος κ.α, και βέβαια οι γάμοι, απ' όπου έχουμε και τούς λεγόμενους "νυφικάτους". Στο δημοτικό τραγούδι πρέπει να συμπεριλάβουμε και τα νανουρίσματα, πολλά εκ τών οποίων περιέχουν στίχους εκπληκτικής ομορφιάς και είναι δείγματα υψηλού ποιητικού λόγου.

Σ' όλα αυτά τα είδη απηχείται η συλλογική μνήμη τής κοινότητας Διακρίνει κανείς στο στίχο τους όλα εκείνα που καθορίζουν τον τρόπο ζωής και τον εθνικό χαρακτήρα τών μελών της: το γεγονός ότι αυτά που λένε και ο τρόπος πού τα λένε, αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τών Ελλήνων, τών Ρωμιών κατοίκων αυτής της περιοχής και όχι τών Τούρκων ή τών Γενουβέζων κατακτητών που κατοίκησαν κάποτε ή τών Γερμανών τουριστών που ίσως κατοικούν τώρα.

Αναζητώντας τις μορφές τού δημοτικού μας τραγουδιού, λοιπόν Και βέβαια, σε μια τέτοια αναζήτηση καλύτεροι οδηγοί και δάσκαλοι δεν μπορούν να υπάρξουν από 'κείνους που τραγούδησαν αυτά τα τραγούδια στους γάμους, τις γιορτές και τα πανηγύρια τους, ζώντας τον τρόπο ζωής που τα δημιούργησε.

Και έτσι ένα απογευματάκι τ' Αυγούστου, στα Κουρούνια, έπιασα τη θεία Βγενία την Κοτσάτου και τη θεία Βασιλικώ τη Μοσχούρη και τίς έβαλα να μού πουν μερικά πράγματα από τα δημοτικά τραγούδια στα χωριά μας.

Η αλήθεια είναι πως ήμουν απροετοίμαστος, δεν είχα σκεφτεί να πάρω ούτε μαγνητόφωνο. Και σίγουρα αυτά που καταγράφω, τα καταγράφω με το δικό μου τρόπο, σίγουρα πολύ κατώτερο απ' τον ανεπιτήδευτο δικό τους.

Τα όσα μού είπαν και ο τρόπος που μού τα είπαν, με υποχρεώνει να υποκλιθώ για μιαν ακόμη φορά μπροστά στην παράδοση τούτου τού τόπου και τού τρόπου. Να υποκλιθώ ευλαβικά μπροστά στο μεγάλο λαίκό πολιτισμό τής ρωμιοσύνης, τού οποίου εκείνες είχαν γίνει η φωνή και το στόμα καθώς εδιηγούντο. Και με την ευκαιρία, να διευκρινίσουμε ότι "πολιτισμός" ενός έθνους δεν είναι τα υπουργεία, οι φορείς, οι χαζοχαρούμενες φιέστες και τα φεστιβάλ, ούτε οι επιτροπές τών εμπειρογνωμόνων που συναποφασίζουν μετά από πολύμηνες συσκέψεις ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα. Πολιτισμός είναι το καθολικό λαίκό φρόνημα, όπως αποτυπώνεται στον τρόπο ζωής ενός λαού.

Ρώτησα πρώτα για τραγούδια γεωργικά. Είναι γνωστό ότι η οικονομία τών χωριών μας στηριζόταν κατά μεγάλο μέρος στην αμπελουργία. Υπήρχαν και τραγούδια για τον τρύγο, όπως με βεβαίωσαν, αλλά οι ίδιες δεν τα είχαν ακούσει. Είναι προφανές ότι τα τραγουδούσαν οι προγενέστεροι. Για το θέρος όμως, θυμότανε και μού είπαν. Να ένα πανέμορφο στιχάκι:

"Θερίζω, παίρνω τον καρπό κι αφήνω το χωράφι κι αφήνω μια γαρουφαλιά γαρούφαλα γεμάτη..."

’μα υπάρχει τέτοια ποιητικότητα και τέτοιος λυρισμός με αφορμή μια γεωργική εργασία, καταλαβαίνει κανείς πώς θα εξέφραζαν τα αισθήματά τους στους γάμους. Και πραγματικά, οι στίχοι τού νυφιάτικου είναι υπέροχοι. Αρχίζουν  με  επίκληση  τού


© Φιλοπρόοδος 'Ομιλος Κουρουνίων Χίου,    Κουρούνια, Χίος  -  Kourounia, Chios