Αυλόγυρος

(ΧΡΟΝΟΣ 3ος, ΤΕΥΧΟΣ 8, Φεβρουάριος - Μάρτιος - Απρίλιος 1997)

ΤΑ ΚΑΤΑ ΛΟΤΖΑΣτο πατητήρι του Τσούβαλου

του Γιώργου Β. Κεφάλα

Η στήλη εκφράζει τις ευχαριστίες της στο φίλο κ. Νικόλα Ζαννή για την προθυμία να μας μιλήσει για μια ακόμη δραστηριότητα, ανάμεσα σε τόσες που χαρακτήριζαν τη κοινότητά μας στο πέρασμα του χρόνου. 'Εχοντας πάντα σκοπό και μοναδική φιλοδοξία τη καταγραφή ηθών και εθίμων προτρέπουμε όσους φίλους συγχωριανούς επιθυμούν ν'αναφερθούν σε κάτι να μας το γνωρίσουν. Η παρακάτω κουβέντα του Πάροικα και του Νικόλα Ζαννή παρατίθεται με ακρίβεια.

Το λάδι και το κρασί είναι τα κύρια προϊόντα που ο τόπος μας έβγαζε και βγάζει. Λάδι και κρασί βγάζουν βέβαια σε πολλά μέρη. Εκείνο που δε δημιουργούν όμως είναι το καλό κρασί. Γι'αυτό, το ξακουστό Κουρουνιώτικο κρασί, και τον τρόπο της παρασκευής του σήμερο θα μιλήσωμε. Σίγουρα πολλοί νιοί δεν εξαίρουν, το πως οι πρόγονοί μας Κουρουνιώτες και Γληγοριανοί, εκάμνα το καλό κρασί. Καιρός να μάθου το λοιπό τα βήματα για το φτιάξιμο του ξακουστού "αριούσιου" και τα εργαλεία του πάτου. Με οδηγό το Νικόλα του Τσούβαλου θα ταξιδέψομε στα πρωτινά και θα θυμίσομε λόγια και πράματα ξεχασμένα κάπου στις άκριες του εμυαλού μας.

ΠΑΡΟΙΚΑΣ: Πότε ερχίνιζεν ο τρύος το λοιπό;

Ν. ΖΑΝΝΗΣ: "Πρέπει να πούμε, πριχού πάμε παρακάτω, πως στο τρύισμα επάαινε όλη η φαμέλια. Η παροιμία "Θέρος, τρύγος, πόλεμος" ελαβένετο σοβαρά στα υπόψη. Ετσι τ' ακρωτηριανά τα τρυούσαμε απέ τις 20 μέχρι τα τέλη Αυγούστου και τ' Αμανούσικα γύρω του Σταυρού μέχρι το παναύρι."

ΠΑΡΟΙΚΑΣ: Πόσο καιρό είχετε τα σταφύλια για λιάσιμο;

Ν. ΖΑΝΝΗΣ: "Τα σταφύλια τ' απλώναμε στις χαλικουριές για να μη χωματισθούν σε περίπτωση που έβρεχε. Τ' αφήναμε για να ψηθούν 7 -12 μέρες ανάλογα με το καιρό. Το λιάσιμο είχε φθορά 30-40%. Πρέπον όμως ήταν για να γίνει γιατί έτσι εγλύκαινε το κρασί."

ΠΑΡΟΙΚΑΣ: Πως εκαταγίνουντα οι αθρώποι με το κουβάλημα;

Ν. ΖΑΝΝΗΣ: "Το μάζεμα απέ την απλώστρια και το κουβάλημα έρχιζε την πιο ζεστή ώρα της ημέρας. Τούτο το κάμναμε για την ποιότητα του κρασιού. Εγιομίζαμε κουφάκια, κούφες και μεσόκουφα και τα φορτώναμε σε μουλάρια και γαδούρια."

ΠΑΡΟΙΚΑΣ: Που εξεφορτώνουντα τα ζωντανά;

Ν. ΖΑΝΝΗΣ: "Τα ξεφορτώναμε στον πάτο βέβαια. Ολοι οι νοικοκύρηδες είχαν πάτους στα κατώγια τους. Περίπου 80% είχαμε πατητήρια. Αφού εξεφορτώναμε τα κουφάκια τ'αδειάζαμε στον πάτο για 2-3 μέρες για να δαμάσουν και να πάρει χρώμα το κρασί".

ΠΑΡΟΙΚΑΣ: Πότε λοιπόν έρχιζε το πάτημα;

Ν. ΖΑΝΝΗΣ: "Αφού τ' αφήναμε να δαμάσουν, όπως είπαμε, ύστερα ήρκουντα η μέρα για το πάτημα. Πρώτα επλύναμε τα πουδάρια μας. Μετά εμπαίναμε μέσα στον πάτο κι' εφτυαρίζαμε απέ το σωρό των σταφυλιών που ήταν στην άκρη ώστε ν'απλωθούν σ' όλο το πάτο. Το πάτημα εβάστα μέχρι να σκάσουν οι ρόγες απέ τα τσαμπιά και τις κουντούρες."

ΠΑΡΟΙΚΑΣ: Μετά το πάτημα ποιά ήτον η σειρά;

Ν. ΖΑΝΝΗΣ: "Τώρα είχε σειρά το στήσιμο της καλαμωτής. Η καλαμωτή ήταν φτιαγμένη από ίσια ξύλα φυλλάδας περίπου ύψους 1 μέτρου με 1 και 20 πόντους. Επίσης ήταν δεμένη με σχοινιά στο απάνω και κάτω μέρος. Την εστήναμε σα βαρέλι και την εδέναμε για να στερεωθεί. Υστερα με το φτυάρι ερίχναμε μέσα τα πατημένα σταφύλια. Κάθε ορισμένη ποσότητα σταφυλιών εμπαίναμε μέσα στη καλαμωτή και επιέζαμε τα σταφύλια με τα πουδάρια για να τα πατηκώσομε. Πολλές φορές μάλιστα εμέναμε μέσα στη καλαμωτή κι' ένας άλλος απόξω με το φτυάρι εσυνέχιζε να ρίχνει. Την ίδια στιγμή ο άλλος απο μέσα επίεζε τα σταφύλια για να παίρνει φόρμα η καλαμωτή. Οταν εγιόμιζε η καλαμωτή με προσοχή την εβγάζαμε κι' έτσι έμενε η στρογγυλή φόρμα, δηλαδή η τσιρμούλα."

ΠΑΡΟΙΚΑΣ: Τι επογίνουντα με τη τσιρμούλα;


© Φιλοπρόοδος 'Ομιλος Κουρουνίων Χίου,    Κουρούνια, Χίος  -  Kourounia, Chios