Αυλόγυρος

(ΧΡΟΝΟΣ 7ος, ΤΕΥΧΟΣ 28, Φεβρουάριος - Μάρτιος - Απρίλιος 2002)

ΤΑ ΚΑΤΑ ΛΟΤΖΑΔακοκτόνοι κι' Εμπρηστές

του Γιώργου Β. Κεφάλα

Το δέντρο της ελιάς είναι το πιο αγαπητό και τιμημένο στα μέρη μας. Οι άνθρωποι το σέβονται. Τα ισχνά οικονομικά τους συνδέονταν στενά με τούτο. Ο καρπός του αποτελούσε τροφή και παράλληλα το κυριότερο ανταλλάξιμο προϊόν (λάδι), που τους παρείχε λίγα μετρητά στον αγώνα για επιβίωση. Ακόμα και το ξύλο της θεωρείται το πιο αποδοτικό καυσόξυλο. Ευλογημένο δέντρο.

Οι καρποί αυτού τού θείου δώρου έχουν όμως κι' έναν ύπουλο μικροσκοπικό εχθρό. Αυτός είναι ο δάκος. Χρόνια πάλευαν κι' ακόμα αγωνίζονται για θεραπεία, μα λυτρωμό δεν είδαν.

Ο πόλεμος ενάντια στο δάκο άρχισε στο δεύτερο μισό τού περασμένου αιώνα. Η δακοκτονία ή ράντισμα όπως στον τόπο μας καλείται, παραμένει το πιο αποτελεσματικό μέσο, αν και σε πειραματικό στάδιο ακόμα, στην καταπολέμηση τού εντόμου, που στερεί με τη δράση του τον πολύτιμο καρπό απ' τους ανθρώπους. Τής δακοκτονίας επροηγείτο συνήθως η τοποθέτηση των δακοπαγίδων, οι γνωστές μπουκάλες, κατά το μήνα Ιούνιο. Τριάντα απ' αυτές κρεμάζονταν στα δέντρα κάθε χωριού, διασκορπισμένες σε διάφορες περιοχές. Από τη μαζικότητα τού εντόμου στις παγίδες, έβγαινε και η απόφαση για ψεκασμό.

Ο ψεκασμός τών λιόδεντρων, άρχιζε συνήθως στις αρχές τού Ιούλη. Η συχνότητα τού ραντίσματος είχε άμεση σχέση με την ένταση τής παρουσίας τού εντόμου. Ήταν περίοδοι που ψέκαζαν και τέσσερις φορές μέχρι το τέλος τού Σεπτέμβρη. Η διάρκεια τών ψεκασμών έφτανε τις εννιά μέρες για την περιοχή Κουρουνίων και οκτώ για τον Εγρηγόρο.

Για τη διενέργεια τού ψεκασμού συγκροτούσαν συνεργεία. Κάθε ένα είχε έξι ψεκαστές, έναν παρασκευαστή για το σκεύασμα, δυό αγωγιάτες με τα μουλάρια τους για τη μεταφορά και το μοίρασμα τού σκευάσματος και φυσικά τον επικεφαλής, δηλαδή τον αρχιεργάτη. Ο τελευταίος ήταν υπεύθυνος για την παραλαβή τών υλικών  από  τη  Διεύθυνση  Γεωργίας  τού  νομού  και  βέβαια  τη

συγκρότηση τών συνεργείων.

Ανάμεσα στ' άλλα, ο αρχιεργάτης είχε πρωταρχικό μέλημα τον επαρκή ψεκασμό τών δέντρων, γι' αυτό επέβλεπε στενά το συνεργείο. Επειδή το ράντισμα γινόταν καλοκαίρι, άρχιζαν πάντα με το χάραμα. Ο στόχος ήταν να μη στεγνώσει το σκεύασμα μετά τον ψεκασμό, ώστε νάναι αποτελεσματικό.

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, οι δυό οικισμοί συγκροτούν κοινό συνεργείο. Στις μέρες μας όμως το ράντισμα αναλαμβάνουν εργολάβοι μετά από δημοπρασία. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να διενεργείται από ανθρώπους άσχετους με την περιοχή, ακόμα και αλλοδαπούς, που ελάχιστα η καθόλου δεν αντιλαμβάνονται τη σημασία τού λιόδεντρου για τον τόπο μας. Θύματα όμως αυτής τής λογικής θα 'ναι τα σαράντα εννέα χιλιάδες λιόδέντρα που κληρονομήσαμε, σημάδι της εργατικότητας μιας άλλης εποχής

Στο πέρασμα τού χρόνου οι περισσότεροι απ' τους συντοπίτες μας δούλεψαν στο ράντισμα. Ουδέποτε παραπονέθηκαν για το λειψό μεροκάματο ή για την ανυπόφερτη κούραση καθώς σκαρφάλωναν τις πλαγιές κάτω απ' το βάρος τού ψεκαστήρα. Αντίθετα, όλοι τους διηγούνται με νοσταλγία τα πειράγματα που αντάλλασσαν μεταξύ τους και τις ιστορίες που τους έλεγαν οι μεγαλύτεροι σα στρώνονταν για το μεσημεριανό τους φαγητό στα παρασκευαστήρια. Όλοι τους έχουν αναμνήσεις, που συνδέονται μ' εκείνα τα μεσημέρια που έζησαν κάτω απ' τα βαθύσκια δέντρα τής Περασιάς, τού Γαλανά, τού Εγρηγοριανού Ποταμού ή τού Κατσαράδο.

Συνήθως, ο τελευταίος γύρος τής δακοκτονίας γινόταν το Σεπτέμβρη. Την ίδια εποχή αρκετοί απ' τους συγχωριανούς μας καθάριζαν ακόμα τα χωράφια για το επερχόμενο λιομάζεμα. Πατροπαράδοτη μα κάκιστη συνήθεια την περίοδο τού καθαρίσματος για το λιομάζεμα, αποτελούσε κι' εξακολουθεί ευτυχώς λιγότερο, η φωτιά σα μέσο γρήγορης αποψίλωσης.

Χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που παραθέτω, όπως  μου


© Φιλοπρόοδος 'Ομιλος Κουρουνίων Χίου,    Κουρούνια, Χίος  -  Kourounia, Chios